ประเพณีบุญบั้งไฟ หรือบุญเดือนหก ของคนอีสาน มรดกทางวัฒนธรรม ที่สืบทอดมาหลายชั่วอายุคนรุ่นแล้วรุ่นเล่า นานนับหลายร้อยปี จนถึงปัจจุบัน ไม่มีใครหรือหลักฐานทางเอกสารเล่มใดที่บอกว่า ประเพณีบุญบั้งไฟ ถือกำเนิดมาตั้งแต่เมื่อใด แต่ลัทธิความเชื่อ การสืบทอดทางวัฒนธรรมจะฝังแน่นในจิตใจของชาวอีสาน เชื่อกันว่า มาจากตำนานรักของท้าวผาแดงกับนางไอ่ และตำนานพญาแถนกับพญาคางคก เมื่อย่างเข้าสู่เดือนหกของทุกปี ชุมชนต่าง ๆ จะรวมตัวกันทำบั้งไฟ ตลอดจนนำขบวนแห่ของหนุ่มสาว คนแก่ ยามค่ำคืนคุ้มต่าง ๆ แว่วเสียงร้องซ้อมกลอนเซิ้งบั้งไฟจากชาวคุ้ม นั่นหมายถึงการเริ่มสู่งานบุญบั้งไฟ ที่เชื่อว่า เป็นประเพณีขอฝน ก่อนจะถึงฤดูกาลทำไร่ทำนา เมื่อมีการทำบั้งไฟไปแห่ และจุดแล้ว ฟ้าฝนก็จะตกต้องตามฤดูกาล ข้าวปลาอาหารก็จะมีความอุดมสมบูรณ์ประชาชนมีความร่มเย็นเป็นสุข
 
จังหวัดยโสธร ได้รับการยกฐานะขึ้นเป็นจังหวัด เมื่อวันที่ 1 มีนาคม 2515 ตามประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่ 70 แยกการปกครองออกจากจังหวัดอุบลราชธานี มี 9 อำเภอ แม้ยโสธร จะเป็นเพียงจังหวัดเล็ก ๆ ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ แต่ ชาวเมืองยโสธร ก็มีความภาคภูมิใจในความอุดมสมบูรณ์ในทรัพยากรธรรมชาติ อีกทั้งมีความโดดเด่นทางวัฒนธรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ประเพณีบุญบั้งไฟ ซึ่งมีความยิ่งใหญ่จนกลายเป็นเอกลักษณ์ของเมืองยโสธร สมกับคำขวัญของจังหวัดยโสธรที่ว่า ?เมืองบั้งไฟโก้ แตงโมหวาน หมอนขวานผ้าขิด แหล่งผลิตข้าวหอมมะลิ?
 
นายวันชัย อุดมสิน ผู้ว่าราชการจังหวัดยโสธร กล่าวว่าประเพณีบุญบั้งไฟยโสธรประจำปี 2552 จัดขึ้น ในวันที่ 8-10 พฤษภาคม ในวันที่  8 เป็นการตั้งเวทีรำเซิ้งของคณะบั้งไฟคุ้มต่าง ๆ บนถนนสายบั้งไฟ ที่ทางเทศบาลจัดให้ และมีการนำบั้งไฟคณะต่าง ๆ ที่ตกแต่งสวยงาม มาตั้งแสดง ที่ถนนแจ้งสนิท มีการประกวดกาพย์กลอนเซิ้ง การประกวดธิดาบั้งไฟโก้ การจำหน่ายสินค้าพื้นเมือง วันที่ 9 เป็นวันแห่บั้งไฟ มีการนำขบวนฟ้อนรำ บั้งไฟโบราณ ขบวนบั้งไฟที่ประดับสวยงาม รวมทั้งการร้องกาพย์กลอนเซิ้ง มีการประกวดแข่งประเภทต่าง ๆ มีคณะบั้งไฟแสน มาร่วมแข่งขันกว่า 50 คณะ ในปีนี้จะเป็นการเฉลิมฉลองและเทิดพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในโอกาสที่เจริญพระชนมพรรษา 81 พรรษา บั้งไฟสวยงาม และขบวนรำเซิ้งที่ชนะเลิศจะได้รับถ้วยรางวัลพระราชทานจาก สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชสยามมกุฎราชกุมาร  โดยจะเริ่มเปิดงานตั้งแต่เวลา 10.00 น.   ณ บริเวณ จัดงานหน้าที่ว่าการอำเภอเมืองยโสธร  ใน ขบวนแห่ปีนี้จะมีชาวเมืองชิชิบุ ประเทศญี่ปุ่นนำขบวนแห่มาร่วมในงาน ตลอดจนการแสดงทางวัฒนธรรม เพื่อเป็นการแลกเปลี่ยนประเพณีวัฒนธรรมด้วย ในวันที่ 10 พฤษภาคม จะเป็นวันจุดบั้งไฟที่ฐานจุดบั้งไฟ สวนสาธารณพญาแถน โดยเริ่มจุดตั้งแต่เวลา 08.00 น. มีบั้งไฟหมื่น บั้งไฟแสน บั้งไฟล้าน และบั้งไฟแฟนซี มาร่วมจุดแข่งขันกว่า   100  บั้ง 
 
นายวันชัย  กล่าวว่า บุญบั้งไฟถือว่าเป็นสื่อทางวัฒนธรรมที่บ่งบอกให้เห็นถึงความสมัครสมานสามัคคีความอุดมสมบูรณ์ของชาวยโสธร การจัดงานบุญบั้งไฟเป็นการสืบทอดประเพณีวัฒนธรรมที่เก่าแก่และสะท้อนสิ่งที่ดีงามที่มีคุณค่าออกสู่สาธารณชน เป็นการส่งเสริมการท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศ ที่มาเที่ยวชมงาน ซึ่งจังหวัดได้เตรียมพร้อมเรื่องที่พัก ความ ปลอดภัย การอำนวยความสะดวก อาหารปลอดภัยไว้อย่างพร้อมเพรียง
 
นายนิวิสน์  สืบศรี ประธานศูนย์วัฒนธรรม จังหวัดยโสธร กล่าวว่า ความเชื่อเกี่ยวกับประเพณีบุญบั้งไฟ มาจากตำนานพื้นบ้านเรื่องผาแดง-นางไอ่ คือ นางไอ่เป็นธิดาพระยาขอม ผู้ครองเมืองชะธีตา นางไอ่เป็นสตรีที่มีสิริโฉมงดงามเป็นที่เลื่องลือไปในนครต่าง ๆ ทั้งโลกมนุษย์และบาดาล มีชายหนุ่มหมายปองจะได้อภิเษกกับนางมากมาย ในจำนวนผู้ที่มาหลงรักนางไอ่ มีท้าวผาแดง และท้าวพังคี โอรสสุทโธนาค เจ้าผู้ครองนครบาดาล ท้าวทั้งสองต่างเคยมีความผูกพันกับนางไอ่มาแต่อดีตชาติ จึงต่างช่วงชิงจะได้เคียงคู่กับนาง แต่ก็พลาดหวัง จึงมิได้อภิเษกทั้งคู่เพราะแข่งขันบั้งไฟแพ้ ท้าวพังคีนาคไม่ยอมลดละ แปลงกายเป็นกระรอกเผือกคอยติดตามนางไอ่ สุดท้ายถูกฆ่าตาย พญานาคผู้เป็นพ่อจึงขึ้นมาถล่มเมืองล่มไป กลายเป็นหนองน้ำใหญ่ คือ หนองหาน
 
ตำนานพญาแถนกับพญาคางคก ตามตำนานเล่าว่า เมื่อครั้งพระพุทธเจ้าถือชาติกำเนิดเป็นพญาคางคก ได้อาศัยอยู่ใต้ร่มโพธิ์ใหญ่ในเมืองพันทุมวดี ด้วยเหตุใดไม่แจ้งพญาแถนเทพเจ้าแห่งฝนโกรธเคืองโลกมนุษย์มาก จึงแกล้งไม่ให้ฝนตกนานถึง 7 เดือน ทำให้เกิดความลำบากยากแค้นอย่างแสนสาหัสแก่มวลมนุษย์ สัตว์ และพืชจนกระทั่งพากันล้มตายเป็นจำนวนมาก พวกที่แข็งแรงก็จะรอดตาย และได้พากันมารวมกลุ่มใต้ต้นโพธิ์ใหญ่กับพญาคางคก สรรพสัตว์ทั้งหลายจึงได้หารือกันเพื่อจะหาวิธีการปราบพญาแถน แต่ก็ต้องพ่ายแพ้หลายครั้ง จนเกิดความท้อถอยหมดกำลังใจ และสิ้นหวังรอวันตาย  ในที่สุดพญาคางคกขออาสาที่จะไปรบกับพญาแถน จึงได้วางแผนในการรบ จนได้รับชัยชนะ และตกลงทำสัญญาสงบศึกกับพญาคางคก ดังนี้ 1. ถ้ามวลมนุษย์จุดบั้งไฟขึ้นสู่ท้องฟ้าเมื่อใด ให้พญาแถนสั่งให้ฝนตกในโลกมนุษย์ 2. ถ้าได้ยินเสียงกบ เขียดร้อง ให้รับรู้ว่าฝนได้ตกลงมาแล้ว 3. ถ้าได้ยินเสียงสนูว่าว ให้ฝนหยุดตกเพราะจะเข้าสู่ฤดูเก็บเกี่ยวข้าว และได้ปฏิบัติตามสัญญาจนบัดนี้ 
 
นายพลเดช ศรีบุญเรือง ผอ.สพท. ยโสธร เขต 1 กล่าวว่าได้เปิดโอกาสให้สถานศึกษา ให้ความร่วมมือในการจัดล่ามอาสาสมัคร ตลอดจนจัดเตรียมสถานศึกษา ไว้เป็นที่พักแรมแก่นักท่องเที่ยวที่ไม่มีที่พัก และให้สถานศึกษา ให้ความร่วมมือกับชาวคุ้มและคณะบั้งไฟ ในการฝึกซ้อมการรำเซิ้ง การร้องกาพย์กลอนเซิ้ง ตลอดจนการแต่งกายที่สวยงามตามประเพณี ให้คำแนะนำในการแสดง การแต่งกายที่ไม่เหมาะสม ควรให้สอดคล้องกับประเพณีวัฒนธรรมอันดีงามของชาวยโสธร เพื่อร่วมสืบทอดงานประเพณี สำคัญของจังหวัดยโสธรต่อไป.